Title:

Modele współdziałania uczestników planowania przestrzennego

Creator:

Kafka, Krzysztof

Abstract:

W pracy podjęto ważny temat funkcjonowania systemu planowania przestrzennego w praktyce. Po wstępnych założeniach wewnętrznych i zewnętrznych uznano, że ważną kwestią decydującą o jego skuteczności jest problem współdziałania osób, grup społecznych, instytucji, organizacji, organów które biorą udział w procesach i procedurach planistycznych, a które nazwano uczestnikami planowania przestrzennego. Poczynione założenia wewnętrzne dotyczą samej istoty planowania przestrzennego. Przyjęta w pracy definicja opiera się na znanych pracach teoretycznych ze szczególnym zwróceniem uwagi na definicje opisowe. Oryginalnym wkładem pracy do teorii planowania jest systematyka procesu i procedur planistycznych w ramach planowania strategicznego, normatywnego i operacyjnego w ich trzech fazach: konstytutywnej, adaptacyjnej i monitoringu. Założenia zewnętrzne dotyczą wszelkich uwarunkowań spoza systemu planowania przestrzennego, związanych z ustrojem politycznym, gospodarczym czy społecznym. Należą one do otoczenia planowania przestrzennego, ale jednocześnie silnie na nie wpływają. Zasadniczym wyzwaniem pracy było zdefiniowanie typologii uczestników planowania przestrzennego. Zaprezentowana typologia przyjmuje za kryterium poziom i rodzaj aktywności danego uczestnika. Odrzucone zostały zatem kryteria charakteryzujące domeny działania uczestników. To właśnie typologia oparta na rodzajach aktywności uczestników daje podstawy do lepszego zrozumienia systemu planowania przestrzennego. Zgodnie z nią wyodrębniono następujących uczestników aktywnych: podmiot, współpodmioty, partycypantów oraz biernych: klientów i konsumentów. Każdy z nich posiada własne odrębne charakterystyczne cechy. Uczestnicy ci mogą wchodzić w różnego rodzaju relacje, sprzężenia, w ramach których mogą podejmować współpracę lub pozostawać w sporze. Te różnego rodzaju interakcje między uczestnikami nazwano w pracy ogólnie – współdziałaniami. Przyjęta typologia staje się kluczem i punktem wyjścia do zrozumienia mechanizmów działających w obrębie planowania przestrzennego. Jest wreszcie podstawą do budowy różnych modeli planowania przestrzennego: modelu ekskluzywnego oraz modelu inkluzywnego. Obydwa modele są całkowicie teoretyczne. Stały się one przyczynkiem poszukiwania modelu zrównoważonego posiadającego pewne cechy jednego i drugiego, ale rozwijającego je i dostosowującego do warunków praktycznych. Z analizy tej wynikać mogą bezpośrednie wnioski do praktyki planistycznej. W modelu zrównoważonym planowanie jest traktowane jako umowa społeczna angażująca wszystkich uczestników planowania z silną pozycją podmiotu jako arbitra. Operuje on instrumentami elastycznymi, selektywnymi, proporcjonalnymi. Zapewnia osiąganie ogólnych celów planowania przestrzennego przy dużym zakresie swobody jego uczestników oraz procesów inwestycyjnych. Jedną z form działania w ramach tego modelu jest „governance” rozumiane jako współzarządzanie wielu uczestników w procedurach i procesach planistycznych. Przyjęta typologia uczestników oraz zdefiniowane modele planowania przestrzennego mogą być podstawą do dalszych prac i badań zarówno teoretycznych jak i praktycznych.

Keywords:

planowanie przestrzenne

Date:

2013

Format:

application/pdf

Language:

pol

Licence:

CC BY 3.0